On Amazon.it: https://www.amazon.it/Complete-Concordances-James-Bible-Azzur/dp/B0F1V2T1GJ/


Urkers - Wikipedie

Urkers

Van Wikipedie

't Taolgebied van 't Urkers
't Taolgebied van 't Urkers

't Urkers is een Nedersaksisch dialect dat op Urk espruken wort. 't Beoort mit 't Eemlaands in 't West-Veluws tot 't overgangsgebied tussen 't Nedersaksisch in 't Nederfrankisch, maar wort over 't algemien erekend tot 't Nedersaksisch. Dit wil zeggen dat er in 't Urkers zowel kinmarken van de westelijke (Hollaandse) dialecten as de oostelijke (Nedersaksische) dialecten terogge-evoenden kunen worren. Ok 't Fries, 't Fraans in 't Amsterdams (Joos) eawen 't dialect direct of indirect beïnvloed. 't Dialect is ondanks disse verwaantskappen uniek van karakter, voral vanwege de isolatie as vuurmaolig eilaand. Sinds de laote niegentiende ieuw eawen vuul taolwietenskappers eurlui ermie biezigouwen. 't Urkers beoort tot ien van de levendigste dialecten van Nederlaand.

Onderwarpen

[Verbarg]

[bewark] Kinmarken

De ouwe discussie got erover of 't Urkers een Frankisch of een Saksisch dialect is. Angere indielingen worren zo nou in dan ok gebrukt. Saksische illeminten binnen 't zwakke vuurvoegsel e- in plaats van ge- in voltooide dielwoorden (ewarrekt), de verkleuring van de aa nor de ao in de duidelijke eutspraak van de -n. Typisch Frankisch is 't ieneidsmaarvoud op -en (in niet op -t; wij warreken). Umlaut in verkleanwoorden komt vuur, maar niet as riegel.

't Urkers et een grote klankinventaoris, waorin de mieste klanken een korte in lange variant eawen. Dit verskil kan dertoe leien dat woorden een iele angere betekenis kregen: kiek beteaket "kijk", maar kiêk is "keek". De klankwetten vor 't Urkers binnen vrij mulijk in binnen arg onriegelmaotig. In vuul woorden waor 't Nederlaands ij in ui et, in 't Sallaands ie in uu, et 't Urkers de klanken ee in eu. Dit wort verklaord eut de theorie van de Ollaandse expansie: in de zuventiende ieuw begon 't Ollaands de ie in uu vor de zuielijke ij in ui in te realen. Disse streektaol ad invloed op de Zuierziedialecten. De klanken ee in eu binnen tussenfasen in de overgang, die 't Amsterdams in de zuventiende ieuw ad moet eawen.

De h wort in 't Urkers miestal niet eut-espruken, dit verskeensel is waarskijnlijk in de achttiende ieuw eut Zwolle over koemen waaien. De cluster sk- is in 't Urkers, net as in 't Fries, 't Stellingwarfs, 't Westfries in angere Noord-Ollaandse dialecten, 't Oost-Brabants in verskillende angere dialecten, bewaord eblieven, in niet in sch- of sj- verangerd: skaol, skilder.

Een typisch Ollaandse verangering is ok 't samenvallen van de vroeger ongerskeien combinaties eer in aar. Dit preces is in 't Urkers zelfs rigoureuzer in consekwinter toe-epast as in 't Ollaands. Niet allien kinnen ze ier paard in waard, maar ok laren "leren" in griffermaard "gereformeerd".

De woordenskat van 't Urkers kint vuul woorden die typisch vor de IJsselmeerkust binnen of wazzen: tate of in 't Urkers taote vor 't Nederlaandse woord "vader", bessien vor 't Nederlaandse woord "oma" etc. Disse woordenskat wort wel wat of-eplat duur de toeniemende invloed van 't Nederlaands, maar dit is in mindere maote 't geval.

't Urkers et te maken mit verangeringen in taol in klinkers. De lange ee wort een lange ie. Zoas 'ezeten' dat tugeswoordig 'ezieten' is. In dat geldt dan ok vor 'egeten' in 'emeten', dat nou 'egieten' in 'emieten' is. Bij jongeren oor je ok steeds vaker ik kuun in plaats van ik kan, in is 't woord kukebessien, dat vrogger een skeldwoord vor "oud weef" was, sinds kort in gebruk ekeumen vor 't Nederlaandse woord "overgrootmoeder". De taolverangeringen bewegen eurlui dus niet nor 't Nederlaands toe maar d'r vanof. In dat is opmarkelijk. D'r is een levendige dialectkring.

[bewark] Dialectgebruk

Urkers praoten ze teus, op 't wark, op straot
Urkers praoten ze teus, op 't wark, op straot

Arg waorskeenlijk is 't Urkers 't miest levendige dialect in iel Nederlaand. Omdat Urk een arg echte gemienskap is mit weanig import sprikt zo goed as iederiene 't dialect nog onger eenkanger. Bovendien echt de Urker over 't algemien iel vuul an zien dialect. Dit zurgt ervor dat nog 97% van de Urker bevolking 't Urkers kan praoten, ouweren net zo vuul as jongeren. Bovendien gebrukken ze 't in alle informele situaties: teus, op 't wark, op straot in in eurluiers vrije teed. Soms wort 't zelfs tugen vreemden gebrukt. Ok Urker gemienskappen beuten 't durp, bijvuurbield in Tollebeek (gemiente Noordoostpolder) Allien in formele situaties (op skoel, in de kark) praoten ze Nederlaands, 't Urkers wort dan wier wel vaak gebrukt in vergaoderingen in bijienkomsten. Een antal Urkers kunen eurluiers dialect ok skreven; dit doen voral jongeren in chatboxen. Ierbij worren de miest exotische skreefwezen gebrukt.

Wannaar d'r vreemden bij binnen wort soms over-eskakeld nor 't Nederlands. As de vreemden bekint binnen mit 't Urkers blift 't dan gewoen de voertaol. Vereusde Urkers bleven 't dialect nog lange onger eenkanger gebrukken. Sinds de Twiede Warreldoorlog wort d'r vrij riegelmaotig in eskrieven. D'r binnen ongermaar Biebelfragminten in 't Urkers vertaold. Ongerangere 't boek van de Psalmen, Job, Jona in is d'r een gezangbundel mit psalmen in liederen in 't Urkers verskienen. De zangbundel wort gebrukt in de jaorlijkse vespdienst in 't Karkien an de Zie, waor 't Urkers in de dienst dan de ienige voertaol is in woord in gebed. In de reguliere kark wort soms een stukkien in 't Urkers eut de Biebel eliezen of een lied in 't Urkers vuur-eliezen. Maar varder wort 't Urkers in 't orthodoxe durp niet in de kark gebrukt. Inkelen zien 't as te 'gewoen' of 'te plat' om 't te gebrukken in de aredienst. Angeren venen 't te direct. Maar de vesperdienst in 't Urkers zit altoos stampvol.

[bewark] Geskiedenis

De Urkers gelikkenis van de verleuren zuun eut 1870, die in 't Urkers worde 'over-ezet' duur de Urker ulp-ongerwezer Klaas Koffeman. Dinkelijk was dat de eerste eskrieven euting van de Urker taal. In de jaoren 1874 in 1875 worde er vor 't eerst epublicierd over de taol van Urk. In 1874 skrief Johan Winkler in 't Algemeen Nederduitsch en Friesch Dialecticon over 't Urker dialect. 't Jaor daorop worden in De Taal- en Letterbode twie op verzoek eskrieven artikelen van de Urker ongerwezer Klaas Koffeman op-eneumen Het Urker taaleigen in De vervoeging in het Urksch. Winkler et daorop maar ongerzoek edoon nor specifieke Urker woorden zoas: poesen (zoenen), taote (vader), mooijen (meisje), mimme (moeder), buie (vriend), in adde de aarder an-eaolde vertaolde gelikkenis vorzien van anteakigen. Winkler, die de tongval van Urk ien van de markwaordigste in biezongerste van Nederlaand neumde, liet em ok eut over de oorsprong in de verwaantskappen van et Urker dialect.

Miede duurdat in een artikel in 't Haagsch Maandblad van septimber 1925 verskien van de aand van H.J. Moerman worde naoder ongerzoek op gank ebrocht in ul mevrouw L. Kaiser vor de Nederlaandse Verieniging vor de Studie van de Fonetiek op 1 decimber 1928 in Utrecht een lezing over: ‘La Langue d' Urk’. Mevrouw Kaiser ad ok proeven eneumen mit drie Urker proefpersonen in gebruk emaakt van een apparaat waormie de lingte van de klinkers kon worren vast-elegd. De, ok nou nog, significante lingte van de klinkers, ad de andacht etrokken! Ok bepleitte zie miedewarking om de Urker taol te bestuderen. In 1931 worde duur de Dialectencommissie der Koninklijke (Nederlandse) Academie van Wetenschappen besluten om een ongerzoek in te stellen nor de taol van het eilaand Urk. In onger leiding van P.J. Meertens in L. Kaiser verblieven in de zoemer van 1931 inkele kandidaoten in de letteren een paor weeken op 't eiland om de taol in et volksleven daor te bestudieren. Ok de bekinde mevrouw J.C. Daan kwam nor et eiland in maakte de gegieves vor de samenstelling van een woordenliest pursklaor. J. Benders maakte een woordenliest van visserije in skiepsbouwtarmen. L. Kaiser gaf een fonetiek van 't Urkers, ebasierd op duur registraotie verkriegen gegievens. In 1942 verskien as nr. 9 van de Publicaties van de Stichting voor het Bevolkingsonderzoek in de drooggelegde Zuiderzeepolders, Het Eiland Urk, onger leiding van P.J. Meertens in L. Kaiser. Mit ierin zoo'n 200 bladzijdes over het Urker dialect (inclusief de woordenliest.).

Varder skrieven Tromp de Vries in S. van den Berg maardere maolen over kinmarken van 't Urker dialect in de Driemaandelijkse Bladen, Neerlands Volksleven in in Taal- en Tongval. Vor et Urker dialect moet de naam van Tromp de Vries in 't biezonger eneumd worren. IJ et in de of-eloepen jaoren biezonger vuul vor 't ongerzoek in vastlegging van 't dialect beteaked in 't daorin een boonbrekende vuurtrekkersrol vervuld.

[bewark] Ongerzoek

De bekinde amateur-dialectoloog Johan Winkler nam in zeen Dialecticon ok een Urker vertaoling van de gelikkenis van de Verleuren Zuun op. In de lange inleiding verwonderde ij zich over 't unieke karakter van 't dialect. Voral de ierboven beskrieven klanken intrigierden em. IJ miende dat disse klanken duur de bewoeners van 't eilaand Flevo al gebrukt worden, in laoter duur de bewoeners van Urk be-ouwen was ('t diel van 't eilaand dat overblief). Disse theorie geldt nou as opeloos verouwerd, maar in de niegentiende ieuw was 't normaol om te dinken dat dialecten urfgoed eut de oerteed bezatten in aost niet verangerden tot de komst van de standerdtaol. Ok prefessionele taolgelaarden, zoas pref. Jac. van Ginneken, nammen dit an.

Nao jaorenlang vergelikkend ongerzoek kwam in de jaoren twientig G.G. Kloeke tot zeen theorie van de Ollaandse expansie: de beïnvloeding van de oostelijke taol duur 't machtige Ollaand. Kloekes theorie wort nog altosen an-eneumen.

Recintelijk is, op basis van nije indielingsmethoden, ervor epleit 't Urkers in een aparte familie Urkers in te dielen, waor dit dialect dan 't ienigste lid van is.[1]. Dit zou kunen betekenen dat 't Urkers as aparte taol ezien moet worren, omdat 't Nedersaksisch ok steeds vaker zo ezien wort. De visie van 't Urkers as noch Ollaands, noch Nedersaksisch dut dinken an de indieling die L.A. te Winkel eran gaf: in zeen Geschichte der niederländischen Sprache dielde ij 't mit onger angere 't West-Veluws in bij 't Süderseeisch.

't Urker dialect zal zieker al langer espruken worren dan sinds 1870. Mar de mulijkeid is, dat 't Urkers vor die daotum gien eskrieven proza of poëzie kint. Daorom is 't muulijk om wat te zeggen over 't dialect van vor disse periode. Terweal ok daornao lange teed maar mit moendjesmaot wat op skrift worde esteld. Pas nao de Twiede Warreldoorlog wort er (al) maar epublicierd in ontstaot er de leste jaoren aost zoiets as een skreeftaol naost de spreektaal. Zoas al aarder ezegd, was er bij de gelikkenis over de verleuren zuun vor de eerste keer sprake van een prozastuk in 't Urker dialect.

[bewark] Oenzevader

Oenze Vader die in de emel is
dat Joen naam mag worren ge-eiligd
in Joen koninkrik mag koemen
Joen wil geskieden
Op d’aarde net zoas in d’ emel.
Gief oens eeden oens dagelijkse brood
In vergief oens oenze skulden
Net zoas wij z’ok an angeren vergieven
In bring oens niet in verzoeking
Maar verlos oens van de booze
Want van Joe is et koninkrik
In de kracht in de aarlijkeid
Tot in ieuwigeid
In ieuwigeid
Amen

[bewark] Referenties

  1. ↑ 'Measuring dialect pronunciation differences using Levenshtein distance' (chapter 9) duur Heeringa, Wilbert Jan ([1])

[bewark] Urkers op 't web

Streektaolen in Nederlaand en Vlaanderen
Standerdnederlaans

Nederfrankisch en Friso-Frankisch: Bildts · Braobans · Hollaans (Utrechts-Alblasserweerds · Zuud-Hollaans) · Limbörgs · Oost-Vlaams · Stadsfries · Westfries · West-Vlaams · Zeeuws · Zuud-Gelders

Nedersaksisch en Friso-Saksisch: Achterhooks · Drèents · Gelders-Oaveriessels · Grunnegs · Sallaans · Stellingwarfs · Tweants · Tweants-Groafschops · Urkers · Veluws

Westlaauwers Frais: Aasters · Hindeloopers · Kleifries · Noordhoeks · Schiermonnikoogs · Westers · Wooldfries · Zuudwesthoeks

Static Wikipedia March 2008 on valeriodistefano.com

aa   ab   af   ak   als   am   an   ang   ar   arc   as   ast   av   ay   az   ba   bar   bat_smg   bcl   be   be_x_old   bg   bh   bi   bm   bn   bo   bpy   br   bs   bug   bxr   ca   cbk_zam   cdo   ce   ceb   ch   cho   chr   chy   co   cr   crh   cs   csb   cv   cy   da   en   eo   es   et   eu   fa   ff   fi   fiu_vro   fj   fo   fr   frp   fur   fy   ga   gd   gl   glk   gn   got   gu   gv   ha   hak   haw   he   hi   ho   hr   hsb   ht   hu   hy   hz   ia   id   ie   ig   ii   ik   ilo   io   is   it   iu   ja   jbo   jv   ka   kab   kg   ki   kj   kk   kl   km   kn   ko   kr   ks   ksh   ku   kv   kw   ky   la   lad   lb   lbe   lg   li   lij   lmo   ln   lo   lt   lv   map_bms   mg   mh   mi   mk   ml   mn   mo   mr   ms   mt   mus   my   mzn   na   nah   nap   nds   nds_nl   ne   new   ng   nl   nn   nov  

Static Wikipedia (no images)

aa - ab - af - ak - als - am - an - ang - ar - arc - as - ast - av - ay - az - ba - bar - bat_smg - bcl - be - be_x_old - bg - bh - bi - bm - bn - bo - bpy - br - bs - bug - bxr - ca - cbk_zam - cdo - ce - ceb - ch - cho - chr - chy - co - cr - crh - cs - csb - cu - cv - cy - da - de - diq - dsb - dv - dz - ee - el - eml - en - eo - es - et - eu - ext - fa - ff - fi - fiu_vro - fj - fo - fr - frp - fur - fy - ga - gan - gd - gl - glk - gn - got - gu - gv - ha - hak - haw - he - hi - hif - ho - hr - hsb - ht - hu - hy - hz - ia - id - ie - ig - ii - ik - ilo - io - is - it - iu - ja - jbo - jv - ka - kaa - kab - kg - ki - kj - kk - kl - km - kn - ko - kr - ks - ksh - ku - kv - kw - ky - la - lad - lb - lbe - lg - li - lij - lmo - ln - lo - lt - lv - map_bms - mdf - mg - mh - mi - mk - ml - mn - mo - mr - mt - mus - my - myv - mzn - na - nah - nap - nds - nds_nl - ne - new - ng - nl - nn - no - nov - nrm - nv - ny - oc - om - or - os - pa - pag - pam - pap - pdc - pi - pih - pl - pms - ps - pt - qu - quality - rm - rmy - rn - ro - roa_rup - roa_tara - ru - rw - sa - sah - sc - scn - sco - sd - se - sg - sh - si - simple - sk - sl - sm - sn - so - sr - srn - ss - st - stq - su - sv - sw - szl - ta - te - tet - tg - th - ti - tk - tl - tlh - tn - to - tpi - tr - ts - tt - tum - tw - ty - udm - ug - uk - ur - uz - ve - vec - vi - vls - vo - wa - war - wo - wuu - xal - xh - yi - yo - za - zea - zh - zh_classical - zh_min_nan - zh_yue - zu -

Static Wikipedia 2007 (no images)

aa - ab - af - ak - als - am - an - ang - ar - arc - as - ast - av - ay - az - ba - bar - bat_smg - bcl - be - be_x_old - bg - bh - bi - bm - bn - bo - bpy - br - bs - bug - bxr - ca - cbk_zam - cdo - ce - ceb - ch - cho - chr - chy - co - cr - crh - cs - csb - cu - cv - cy - da - de - diq - dsb - dv - dz - ee - el - eml - en - eo - es - et - eu - ext - fa - ff - fi - fiu_vro - fj - fo - fr - frp - fur - fy - ga - gan - gd - gl - glk - gn - got - gu - gv - ha - hak - haw - he - hi - hif - ho - hr - hsb - ht - hu - hy - hz - ia - id - ie - ig - ii - ik - ilo - io - is - it - iu - ja - jbo - jv - ka - kaa - kab - kg - ki - kj - kk - kl - km - kn - ko - kr - ks - ksh - ku - kv - kw - ky - la - lad - lb - lbe - lg - li - lij - lmo - ln - lo - lt - lv - map_bms - mdf - mg - mh - mi - mk - ml - mn - mo - mr - mt - mus - my - myv - mzn - na - nah - nap - nds - nds_nl - ne - new - ng - nl - nn - no - nov - nrm - nv - ny - oc - om - or - os - pa - pag - pam - pap - pdc - pi - pih - pl - pms - ps - pt - qu - quality - rm - rmy - rn - ro - roa_rup - roa_tara - ru - rw - sa - sah - sc - scn - sco - sd - se - sg - sh - si - simple - sk - sl - sm - sn - so - sr - srn - ss - st - stq - su - sv - sw - szl - ta - te - tet - tg - th - ti - tk - tl - tlh - tn - to - tpi - tr - ts - tt - tum - tw - ty - udm - ug - uk - ur - uz - ve - vec - vi - vls - vo - wa - war - wo - wuu - xal - xh - yi - yo - za - zea - zh - zh_classical - zh_min_nan - zh_yue - zu -

Static Wikipedia 2006 (no images)

aa - ab - af - ak - als - am - an - ang - ar - arc - as - ast - av - ay - az - ba - bar - bat_smg - bcl - be - be_x_old - bg - bh - bi - bm - bn - bo - bpy - br - bs - bug - bxr - ca - cbk_zam - cdo - ce - ceb - ch - cho - chr - chy - co - cr - crh - cs - csb - cu - cv - cy - da - de - diq - dsb - dv - dz - ee - el - eml - eo - es - et - eu - ext - fa - ff - fi - fiu_vro - fj - fo - fr - frp - fur - fy - ga - gan - gd - gl - glk - gn - got - gu - gv - ha - hak - haw - he - hi - hif - ho - hr - hsb - ht - hu - hy - hz - ia - id - ie - ig - ii - ik - ilo - io - is - it - iu - ja - jbo - jv - ka - kaa - kab - kg - ki - kj - kk - kl - km - kn - ko - kr - ks - ksh - ku - kv - kw - ky - la - lad - lb - lbe - lg - li - lij - lmo - ln - lo - lt - lv - map_bms - mdf - mg - mh - mi - mk - ml - mn - mo - mr - mt - mus - my - myv - mzn - na - nah - nap - nds - nds_nl - ne - new - ng - nl - nn - no - nov - nrm - nv - ny - oc - om - or - os - pa - pag - pam - pap - pdc - pi - pih - pl - pms - ps - pt - qu - quality - rm - rmy - rn - ro - roa_rup - roa_tara - ru - rw - sa - sah - sc - scn - sco - sd - se - sg - sh - si - simple - sk - sl - sm - sn - so - sr - srn - ss - st - stq - su - sv - sw - szl - ta - te - tet - tg - th - ti - tk - tl - tlh - tn - to - tpi - tr - ts - tt - tum - tw - ty - udm - ug - uk - ur - uz - ve - vec - vi - vls - vo - wa - war - wo - wuu - xal - xh - yi - yo - za - zea - zh - zh_classical - zh_min_nan - zh_yue - zu

Static Wikipedia February 2008 (no images)

aa - ab - af - ak - als - am - an - ang - ar - arc - as - ast - av - ay - az - ba - bar - bat_smg - bcl - be - be_x_old - bg - bh - bi - bm - bn - bo - bpy - br - bs - bug - bxr - ca - cbk_zam - cdo - ce - ceb - ch - cho - chr - chy - co - cr - crh - cs - csb - cu - cv - cy - da - de - diq - dsb - dv - dz - ee - el - eml - en - eo - es - et - eu - ext - fa - ff - fi - fiu_vro - fj - fo - fr - frp - fur - fy - ga - gan - gd - gl - glk - gn - got - gu - gv - ha - hak - haw - he - hi - hif - ho - hr - hsb - ht - hu - hy - hz - ia - id - ie - ig - ii - ik - ilo - io - is - it - iu - ja - jbo - jv - ka - kaa - kab - kg - ki - kj - kk - kl - km - kn - ko - kr - ks - ksh - ku - kv - kw - ky - la - lad - lb - lbe - lg - li - lij - lmo - ln - lo - lt - lv - map_bms - mdf - mg - mh - mi - mk - ml - mn - mo - mr - mt - mus - my - myv - mzn - na - nah - nap - nds - nds_nl - ne - new - ng - nl - nn - no - nov - nrm - nv - ny - oc - om - or - os - pa - pag - pam - pap - pdc - pi - pih - pl - pms - ps - pt - qu - quality - rm - rmy - rn - ro - roa_rup - roa_tara - ru - rw - sa - sah - sc - scn - sco - sd - se - sg - sh - si - simple - sk - sl - sm - sn - so - sr - srn - ss - st - stq - su - sv - sw - szl - ta - te - tet - tg - th - ti - tk - tl - tlh - tn - to - tpi - tr - ts - tt - tum - tw - ty - udm - ug - uk - ur - uz - ve - vec - vi - vls - vo - wa - war - wo - wuu - xal - xh - yi - yo - za - zea - zh - zh_classical - zh_min_nan - zh_yue - zu